การคัดเลือกพ่อพันธุ์ แม่พันธุ์ปลากัดสวยงามมีหลักการที่สำคัญเพื่อให้มั่นใจว่าจะได้ลูกปลาที่มีคุณภาพ สุขภาพดี และมีลักษณะตรงตามสายพันธุ์ที่ต้องการ ดังนี้
1. สุขภาพและความสมบูรณ์ของปลา
- แข็งแรงและปราดเปรียว : พ่อพันธุ์แม่พันธุ์ต้องมีสุขภาพดี ว่ายน้ำคล่องแคล่ว ไม่อ่อนแอ ไม่เซื่องซึม และไม่มีร่องรอยของโรคหรือความพิการ
- ช่วงอายุที่เหมาะสม : โดยทั่วไปปลาที่เหมาะสมสำหรับผสมพันธุ์ควรมีอายุประมาณ 5-7 เดือน (บางแหล่งอาจระบุ 3.5 เดือนขึ้นไป) ปลาในช่วงนี้จะสมบูรณ์เพศเต็มที่และให้ลูกปลาที่แข็งแรง
- ปลาเพศเมีย : ควรมีท้องอูมเป่ง บริเวณใต้ท้องมีตุ่มสีขาวเล็กๆ เรียกว่า “ไข่นำ” เห็นได้อย่างชัดเจน
- ปลาเพศผู้ : ต้องสร้าง “หวอด” (รังฟองอากาศ) ซึ่งแสดงถึงความพร้อมสมบูรณ์ทางเพศ
2. ลักษณะภายนอกและความสวยงาม
- สีสัน : ต้องมีสีสันสดใส ตรงตามมาตรฐานของสายพันธุ์ที่ต้องการ หากต้องการพัฒนาสีใด ควรเลือกปลาที่มีการเดินสีไปในทิศทางเดียวกันเพื่อลดโอกาสเกิดปลาคัดทิ้ง (เช่น ถ้าทำปลาสีเดียว อย่าเอาปลาที่มีสีเหลือบมาผสม)
- ครีบและตะเกียบ : ครีบทุกส่วนต้องสมบูรณ์ ไม่แหว่ง ไม่ขาด และมีรูปทรงที่สวยงามตามสายพันธุ์ (เช่น Halfmoon, Crowntail, Plakat เป็นต้น)
- โครงสร้างลำตัว : ลำตัวไม่บิดเบี้ยว ทรงสวยงาม
- ข้อควรระวัง : ไม่ควรเลือกปลาที่ครีบใหญ่มากทั้งคู่ เพราะอาจทำให้ลูกปลามีครีบที่ใหญ่ย้วย ไม่ตึงสวยงาม
3. พันธุกรรมและสายเลือด
- เลือกปลาในสายพันธุ์เดียวกัน : หากต้องการพัฒนาสายพันธุ์เฉพาะ ควรเลือกพ่อพันธุ์ แม่พันธุ์ที่มีลักษณะเด่นและอยู่ในสายเลือดเดียวกัน เพื่อให้ได้ลูกปลาที่มีลักษณะตามต้องการ
- หลีกเลี่ยงการผสมปลาที่มีลักษณะด้อยซ้ำกัน : หากพ่อแม่พันธุ์มีลักษณะด้อยบางอย่างที่เหมือนกัน โอกาสที่ลูกปลาจะแสดงลักษณะด้อยนั้นก็จะสูงขึ้น
4. การดูแลก่อนผสมพันธุ์ (การขุน)
- ต้องเลี้ยงแยกตัวและให้อาหารที่มีคุณภาพ (เช่น ลูกน้ำ หนอนแดง ไรแดง) เพื่อให้ปลาแข็งแรงสมบูรณ์และพร้อมสำหรับการผสมพันธุ์ การคัดเลือกพ่อแม่พันธุ์ที่ดีจะช่วยให้ได้ลูกปลากัดสวยงามที่มีคุณภาพตามที่ตั้งใจไว้
